Als thuisbrouwer heb je vaak maar beperkte tijd voor een brouwdag. Met parti-gyle haal je het maximale uit die tijd door meerdere bieren uit één beslag te brouwen. Zo gebruik je de mout en de tijd efficiënt.
bHet mooie van parti-gyle is dat je twee of meerdere bieren brouwt met slechts één brouwbeslag als basis. Je brouwt daarmee dus een zwaar bier, maar tevens ook een lichtere variant. Zo haal je meer rendement uit de mout, maar ook uit de energie en tijd. Het is daarnaast een mooie manier om te experimenteren met het brouwen van verschillende biersoorten en je brouwt dus meerdere varianten tegelijk.
Parti-gyle is een interessante methode zeker als je regelmatig grotere batches brouwt, maar het werkt ook prima als je wat zo nu en dan eens brouwt. Zoals gezegd is het een effectieve manier om meerdere bieren te brouwen in een beperkte tijd.
Wat is parti-gyle brouwen?
Parti-gyle is een brouwmethode waarbij je meerdere bieren haalt uit slechts één beslag. Bij de methode hevel je als eerste het wort na het maischen direct over naar de kookketel zonder daarbij het beslag te spoelen. Dit high-gravity wort is de basis voor je eerste bier, ook wel first runnings genoemd. Vervolgens ga je het beslag spoelen en dit wort vormt de basis voor je tweede bier, second runnings. Hierna zou je nog voor een derde ronde kunnen kiezen, dit hangt af van hoe sterk je het beslag hebt gemaakt.
Nu heb je verschillende soorten wort met elk een eigen suikergehalte. Zo heeft het eerste wort een hoger suikergehalte dan het wort uit de tweede ronde. De kracht van de methode is dat je bij het koken en het verdere proces alles apart doet. Je kunt per wort anders gaan hoppen en ook de vergisting verloopt apart, dus hierbij pitch je mogelijk verschillende soorten gist.
Het mooie is dat je bijvoorbeeld als hoofdbier een barley wine kunt brouwen en voor de tweede wort kiest voor een pale ale. Dit principe heeft overigens zijn oorsprong bij Britse brouwerijen, waar de methode vroeger werd gebruikt om meerdere soorten bier tegelijk te produceren.
Kortom: bij parti-gyle vertrek je vanuit één moutstort en brouw je meerdere bieren door het wort te scheiden in plaats van te verdunnen. Hierbij kun je eventueel overwegen om een deel van het eerste wort te vermengen met het tweede wort.
Zo werkt parti-gyle in de praktijk
Het brouwproces begint als bij elk ander bier. Je schroot als eerste de benodigde mouten en gaat vervolgens maischen. Over het algemeen begin je met parti-gyle wel met een overwegend zwaarder bier, zodat het tweede wort qua suikergehalte niet al te laag uitvalt. Bij het maischen houd je daarnaast met het maischschema ook weer rekening met de volheid van het bier, dus met het mondgevoel.
Parti-gyle begint eigenlijk pas na het maischen. Het eerste wort vang je apart op, daarna ga je pas spoelen voor het tweede wort. Met het resultaat na het maischen en spoelen ga je weer verder zoals je bij een enkel bier brouwt. Elk wort kook je apart en voorzie je de gewenste hop en andere toevoegingen. Ook bij het vergisten heb je de mogelijkheid om verschillende gisten te gebruiken.
Zo pas je de methode toe als thuisbrouwer
Het is goed om van te voren na te denken welke bieren je uit het beslag wilt halen. Zoals beschreven begin je met een zwaar bier als basis. Denk hierbij aan een Barleywine, Quadrupel, Imperial Stout of bijvoorbeeld een Triple IPA. Je zou ook iets lichter kunnen denken, bijvoorbeeld aan een Belgische Tripel.
Bij het plannen is het goed om te kijken hoe je het gaat aanpakken. Je kunt hierbij gebruikmaken van 2 kookketels om de bieren tegelijk te brouwen, maar na elkaar koken is ook een manier. Vooraf bepaal je hoeveel liter je per bier wilt, daarmee kijk je ook naar het gewenste begin SG van de bieren. Op basis daarvan kun je de verdeling van het wort bepalen.
Goed om te weten is dat het eerste wort het grootste deel van de suikers bevat, het tweede wort is daarmee minder efficiënt en heeft een lagere dichtheid. Als voorbeeld kun je denken aan een beslag met een opbrengst van 20 liter wort. Het eerste bier is zo’n 10 liter en heeft een SG van ongeveer 1,070. Het tweede bier is ook tien liter en heeft na het spoelen een SG van ongeveer 1,040.
De uiteindelijke verhouding is wel afhankelijk van de spoelmethode, maar ook van de mouten die je gestort hebt. Daarnaast speelt ook het brouwzaalrendement dat je haalt uit de storting een belangrijke rol. Er is ook een rol weggelegd voor de beslagdikte. Er is namelijk een grote kans dat het eerste wort een lager volume heeft dan het tweede wort, waarbij je hebt gespoeld.
Zo maak je zelf een parti-gyle recept
De moutstort vormt de basis voor de uiteindelijke bieren. Je kunt geen compleet verschillende stijlen brouwen zonder daarbij aanpassingen te doen. Een Imperial Stout als eerste bier betekent namelijk ook een donker bier als tweede. Denk daarbij aan een porter of black IPA.
Het moutprofiel bepaalt de smaak van beide bieren, waarbij het eerste wort voller en complexer is en het tweede bier wat lichter wordt met minder body.
De hopgift kun je uiteindelijk per batch apart gaan bepalen. Hierbij zijn het SG, de stijl en de balans belangrijke factoren. Een hoger SG betekent mogelijk dat je meer hop nodig hebt om zo het bier in balans te brengen. Bij een lager SG kun je uitgaan van minder bitterheid.
Bij het kiezen van je gist kun je in principe alle kanten op. Zo kun je voor beide batches dezelfde giststam gebruiken, maar je kunt er ook voor kiezen om hier een verschil in aan te brengen.
Waar moet je op letten?
De verhouding tussen de bieren moet goed zijn. Zo kan het eerste wort een extreem hoog SG krijgen, terwijl het tweede wort juist waterig is. Je kunt dit oplossen door goed te plannen en eventueel kun je de wortstromen wat mengen.
Een ander aandachtspunt is de efficiëntie. Het is goed om te weten dat niet alle suikers in het eerst wort komen. Daarnaast heeft het tweede wort een lagere efficiëntie. Verder kan het rendement per brouwdag variëren.
Je wordt verder goed aan het werk gezet. Met parti-gyle heb je meerdere ketels nodig en ben je meer handelingen aan het verrichten. De timing is daarbij echt van belang, dus bij het koken, het koelen en het vergisten. Houd daarom je hoofd erbij dus.
Tenslotte wil je de smaakbalans op orde hebben. Beide bieren moeten op zichzelf goed zijn en je moet het tweede bier vooral niet als een restproduct zien. Het uitgangspunt moet dus zijn dat je twee goede bieren brouwt.
Enkele handige tips om mee te beginnen
Als je met parti-gyle aan de slag gaat dan is het verstandig om voor twee bieren te gaan. Kies daarnaast bierstijlen die logisch bij elkaar passen en houdt daarbij rekening met het moutprofiel en de bitterheid. Meet daarnaast regelmatig het SG van beide wortstromen en noteer de volumes en het rendement. Ten slotte is het goed om te werken met brouwsoftware of vooraf al een berekening te maken.
Over het berekenen. Op basis van je brouwrecept, dus de moutstort en het rendement dat je over het algemeen behaald, kun je een schatting maken. Stel dat je recept eindigt op 1,090. Dan neem je als vuistregel dat je eerste wort op 60-70% van de suikers eindigt en het tweede wort op zo’n 30-40%.
Voorbeelden van Parti-Gyle Combinaties
Om je te inspireren heb ik enkele parti-gyle combinaties op een rijtje gezet. Hier kun je natuurlijk mee experimenteren.
| Sterke Batch (First runnings) | Tweede Batch (Second Aftap) |
|---|---|
| Barleywine | Pale Ale |
| Imperial Stout | Porter / Dry stout |
| IPA | Session IPA |
| Tripel | Blonde |
| Quadrupel | Dubbel |
| Dubbel | Enkel |
| Porter | Brown ale |
Voor- en nadelen van parti-gyle
Natuurlijk heeft elke methode zijn sterke en zwakke punten. Bij parti-gyle heb je als voordeel dat je de mout efficiënt gebruikt. Daarnaast brouw je meerdere bieren en kun je creatief bezig zijn. Uiteindelijk verspil je minder mout.
Natuurlijk zijn er ook wat nadelen. Zo heb je extra ketels nodig, moet je meer plannen en is het proces redelijk complex. Daardoor is er wel een grotere kans op fouten. Blijft toch een kwestie van je hoofd erbij te houden.
Is deze methode iets voor jou?
Als je begint met brouwen, dan is mijn advies om niet direct met parti-gyle aan de slag te gaan. Je hebt daarnaast toch wel wat extra spullen nodig, je moet bijvoorbeeld meerdere batches tegelijk vergisten. Ook een extra ketel om in te koken is aan te bevelen.
De methode is wat mij betreft geschikt voor thuisbrouwers met (redelijke) ervaring. Zeker voor degene die efficiënt aan de slag willen gaan en daarbij willen experimenteren.
Veelgestelde vragen over parti-gyle
Meten is weten, gebruik daarom een refractometer of hydrometer om zo het SG van elk aftreksel te meten en daarmee de sterkte van de batches te bepalen.
Ja dat kan prima, maar je kunt ook experimenteren met verschillende gistsoorten voor meer variatie.
Je kunt een klein beetje extra extract of mout toevoegen om daarmee het SG te verhogen. Daarnaast kun je een langere kooktijd aanhouden om te concentreren.
Jazeker, je kunt ervoor kiezen om het wort van beide aftreksels te mengen om daarmee een mediumsterk bier te krijgen in plaats van twee aparte bieren.
Niet alle bierstijlen zijn even geschikt voor parti-gyle, maar de methode komt het best tot zijn recht bij moutige en zwaardere bieren zoals barleywine, stouts en Belgische stijlen.
