Leer alles over het zelf brouwen van bier

Hygiëne: schoonmaken en ontsmetten

geschreven door Andy Meerwaldt
Het schoonmaken en ontsmetten is een belangrijke stap in het brouwproces.

Bij het brouwen van bier zijn twee dingen belangrijk: schoonmaken en ontsmetten. Op deze manier voorkom je namelijk infecties in het bier.

Ik hoorde ooit eens iemand zeggen: brouwen is poetsen. Aanvankelijk dacht ik dat het wel zou meevallen, maar niets is minder waar. Het grootste deel van het brouwproces bestaat gewoon uit schoonmaken en ontsmetten.

Mijn persoonlijke richtlijn is altijd: na het gebruik altijd schoonmaken en voor het gebruik altijd ontsmetten. Ook als het al ontsmet is voordat ik het heb weggezet. Voorkomen is namelijk beter dan genezen.

Schoonmaken en ontsmetten

Is schoonmaken en ontsmetten hetzelfde? Het antwoord daarop is nee. Bij het schoonmaken van het brouwmateriaal gaat het vooral om het verwijderen van het vuil. Dus de resten van mout en hop en natuurlijk de wort na het koken.

Het ontsmetten daarentegen is bedoeld om bacteriën te doden. Hierdoor is er een verminderde kans op een infectie.

In principe moeten we alles wat in contact komt, of kan komen, met het uiteindelijke bier behandelen met ontsmettingsmiddel. Ik gebruik een plantenspuit met ontsmettingsmiddel om bijvoorbeeld het kraantje in te spuiten voordat ik het bier ga overhevelen om te bottelen.

Warme en koude kant

Tijdens het brouwproces is er sprake van een warme en een koude kant. De warme kant van het proces bestaat uit het maischen, filteren en koken. Hierbij is de kans op infectie het laagst. De bacteriën zullen namelijk tijdens het koken doodgaan.

Daarnaast heb je de koude kant en dit is alles wat gebeurd na het koken: afkoelen van het wort, de vergisting en eventuele lagering, maar ook het bottelen. Dit is zijn allemaal momenten waarop het gevaar van een infectie op de loer zal liggen.

Geef gist de voorsprong

Gist is een levend organisme dat zich zal vermenigvuldigen tijdens de fermentatie van het bier. Door het goed schoonmaken en ontsmetten, voorkom je mogelijke infecties. Je geeft als het ware de gist een voorsprong.

Bij het schoonmaken van de gistemmer is het belangrijk om geen harde voorwerpen te gebruiken die krassen kunnen veroorzaken. Deze krassen kunnen namelijk een plek zijn waar bacteriën zich goed kunnen nestelen.

Neem schoonmaken en ontsmetten serieus

Het vergt wat van de tijd, maar het schoonmaken en ontsmetten vermindert wel de kans dat een brouwsessie niet voor niets is geweest. Er zijn tijdens het maischen en koken altijd een aantal vrije momenten om de gebruikte materialen schoon te maken.

Tijdens het koken gebruik ik de tijd om de filterkuip schoon te maken en om de gistemmer alvast te ontsmetten.

Een andere manier om efficiënt te ontsmetten is de vergistingsemmer te vullen met het ontsmettingsmiddel en daar al het benodigde brouwgerei in te doen. Als je iets tussendoor gebruikt, dan kun je het afspoelen en weer in de emmer doen. Op deze manier ontsmet je zowel je emmer als het brouwgerei.

Welke schoonmaakmiddelen zijn er?

Er zijn een aantal middelen waarmee je kunt schoonmaken. Niet elk middel is geschikt voor alle materialen. Lees altijd de handleiding of andere beschikbare documentatie.

In het onderstaande overzicht heb ik de best verkrijgbare middelen beschreven. Van een aantal zijn ook goedkopere varianten te vinden bijvoorbeeld onder de naam Puro bij Braumarkt.

MiddelDoelGeschikt voor
Five Star PBWMultifunctioneel reinigingsmiddel Vrijwel alle materialen.
Five Star StarSanLaatste spoelingTanks en apparatuur, maar niet geschikt voor zachte metalen.
Chemipro AcidReinigen van licht vervuilde materialen. Alle materialen, behalve koper en ijzer.
Chemipro OXIReinigen van licht vervuilde materialen
Chemipro CausticReinigen van zwaar vervuiling.Glas, plastic en roestvrijstaal, maar NIET voor op koper en ijzer.
Enzybrew 10Grondig reinigen van alle materialen

Als je een schoonmaakmiddel gebruikt, dan is het handig om een sprayflacon aan te schaffen. Hiermee kun je het te reinigen oppervlak insprayen. Werkt bijvoorbeeld ideaal bij kraantjes op een vergistingsemmer.

Het effect van schoonmaakmiddelen

OXI werkt op basis van zuurstof en kan een witte waas achter laten op brouwmaterialen. Het is daarom verstandig om deze goed na te spoelen.

Een aantal middelen bevatten bijtende stoffen, gebruik daarom altijd handschoenen om eventuele wondjes of andere nare bijeffecten te voorkomen.

Van een aantal middelen weet ik dat er niet nagespoeld hoeft te worden. Echter weet ik niet zeker wat het effect zal zijn van bijvoorbeeld een beetje StarSan in je bier. Daarom adviseer ik gewoon om te spoelen, beter een keer te veel dan te weinig.

2 reacties op “Hygiëne: schoonmaken en ontsmetten”

Richard Koomen schreef:

Hallo Andy, wat een leuke site heb je. Heb ik een vraag. Wat voor ontsmettingsmiddel gebruik jij? Wat is zelf vaak doe is een laagje water in mijn grote brouwpan en het water laten koken. Dan hang ik bijvoorbeeld met verdund chloor schoongemaakte gistvat erboven die brouwpan afsluit. De kokendhete damp ontsmet volgens mij dan het gistvat. Is dit genoeg denk je om te ontsmetten?

Andy Meerwaldt schreef:

Dank je wel, Richard. Deze methode is volgens mij wel een goede manier om te ontsmetten. Door de warmte van de damp zullen de meeste micro organismen wel gedood worden. Ikzelf gebruik een combinatie van Puro Acid (van Braumarkt) en Puro San (variant van StarSan) om alles schoon te maken en te ontsmetten en tot dusver geen problemen gehad.


Geef een reactie