Met een hydrometer meet je het soortelijk gewicht (SG) van wort of jongbier. Door het begin-SG en eind-SG te meten kun je de vergisting volgen en het alcoholpercentage van je bier berekenen. Voor een betrouwbare meting is het belangrijk dat je de hydrometer correct afleest en rekening houdt met de temperatuur van het monster.
In het kort
- De hydrometer is een essentieel hulpmiddel voor het brouwen van bier, dat eruitziet als een dobber met een schaalverdeling (meestal in SG of soortelijk gewicht).
- Je gebruikt hem om de dichtheid van wort of jongbier te meten, wat een indicatie geeft van de hoeveelheid opgeloste suikers.
- Je meet hiermee het begin-SG (vóór gisting) en het eind-SG (na gisting) om het alcoholpercentage te berekenen en de voortgang van de gisting te controleren.
- De meeste hydrometers zijn geijkt op 20 graden Celsius; als je op een andere temperatuur meet, moet de waarde gecorrigeerd worden om nauwkeurig te zijn.
Wat is een hydrometer?
De hydrometer is een instrument om de dichtheid van een bepaalde vloeistof, zoals bier, te meten. Het ziet er eigenlijk uit als een soort van dobber. Op deze dobber staat een schaalverdeling, meestal in de waarde SG. De meeste hydrometers hebben een bereik van 980 tot 1.150 SG.
Er zijn ook hydrometers vergelijkbaar waarbij de schaal in plato wordt aangegeven. Persoonlijk zou ik de voorkeur hebben voor eentje die echt de SG-waarde heeft. Dat rekent in mijn optiek namelijk toch wat makkelijker. Zeker ook als je recept uitgaat van een bepaalde waarde weergegeven in SG. Dit scheelt weer omrekenen.
Kleine tip: Een hydrometer is vrij fragiel en het is daarom aan te bevelen om een reserve in huis te hebben. Mocht de hydrometer stuk gaan, dan heb je namelijk altijd nog een mogelijkheid om metingen van het bier uit te voeren met het reserve exemplaar.
Wanneer gebruik je de hydrometer?
Tijdens het brouwen van bier gebruik je de hydrometer om het SG van je wort te meten. Daarbij laat je het beste het wort afkoelen tot de geijkte temperatuur. Na het aflezen van het SG is het prima om het monster terug te gooien bij de rest van het wort.
Ook na het koken en vóór de vergisting is het goed om nogmaals het SG te bepalen. Deze waarde is het begin-SG. Het genomen monster gooi je dan het beste niet terug bij het inmiddels afgekoelde wort, want dan loop je risico dat het wort geïnfecteerd wordt door bacteriën. Afhankelijk van de gemeten waarde kun je besluiten of je het soortelijk gewicht wilt corrigeren, dat doe je vooral als de SG-waarde te sterk afwijkt van de gewenste waarde uit het recept.
Een ander moment om de hydrometer te gebruiken is tijdens de vergisting, dit doe je vooral om te bepalen of de vergisting is voltooid. Door tegen het einde van de vergisting meerdere dagen te meten, zie je of het SG stabiel blijft. Is deze waarde stabiel gedurende meerdere dagen , dan is de vergisting meestal klaar. De gemeten waarde is het eind-SG.
De digitale hydrometer
Er zijn tegenwoordig ook digitale hydrometers beschikbaar, zoals de Brewbrain Float Pro. Zo’n digitale hydrometer drijft tijdens de vergisting in het gistvat en geeft je realtime inzicht in de vergisting. Vaak verbind je zo’n hydrometer via WiFI met het internet en kun je vervolgens met een app zien wat de temperatuur is en hoe het soortelijk gewicht ervoor staat.
Zo gebruik je een hydrometer bij het bier brouwen
Met het onderstaande stappenplan meet je eenvoudig met een hydrometer het soortelijk gewicht van je wort of jongbier.
Benodigde tijd: 4 minuten
Stappenplan voor het gebruik van hydrometer
- Vul een maatglas met wort of jongbier. Zorg dat de hydrometer vrij kan drijven en de bodem niet raakt.
- Controleer de temperatuur. De meeste hydrometers zijn geijkt op 20 °C.
- Laat de hydrometer voorzichtig in het maatglas zakken. Geef hem eventueel een kleine draai zodat luchtbelletjes loskomen.
- Lees het SG op ooghoogte af en kijk waar het vloeistofoppervlak de schaalverdeling raakt.
- Noteer de waarde. Meet je voor de vergisting, dan is dit het begin-SG. Na de vergisting meet je het eind-SG.
- Corrigeer indien nodig voor temperatuur. Meet je niet rond de ijktemperatuur, gebruik dan de correctietool hieronder.
Hydrometer vs. refractometer bij het bier brouwen
Bij het brouwen zelf vind ik het toch wel fijner om een refractometer te gebruiken. Het voordeel daarvan is namelijk dat er voor elke meting slechts enkele druppels wort nodig zijn.
Daarnaast koelen deze druppels sneller af dan een maatbeker vol met heet wort. Een meting is daarom dus sneller en naar mijn idee ook nauwkeuriger uit te voeren.
Tijdens de vergisting gebruik ik echter weer een hydrometer om zo de waarde van het bier te bepalen. Dit komt omdat de alcohol ervoor zorgt dat het lastiger is om te rekenen met een refractometer. Alcohol zal het licht namelijk anders breken. Er zijn overigens wel formules om deze afwijking te corrigeren, alleen heb ik me daar nog niet in verdiept.
Hydrometer temperatuur corrigeren
De meeste hydrometers zijn geijkt om metingen uit te voeren op een bepaalde temperatuur. Als de temperatuur van het wort hoger of lager is dan de geijkte temperatuur, dan kan de gemeten waarde afwijken. Over het algemeen zijn de meeste hydrometers geijkt op 20 graden celsius.
Wil je de gemeten waarde corrigeren omdat de temperatuur afwijkt van de geijkte temperatuur, dan kun je daarvoor de onderstaande tool gebruiken. Daarmee bepaal je de correcte SG-waarde.
Hydrometer temperatuur correctie
Wat mij betreft is de hydrometer toch een van de dingen die je nodig hebt bij het brouwen van bier. Hiermee bepaal je eenvoudig het soortelijk gewicht en daarmee bereken je dus het alcoholpercentage van je zelfgebrouwen bier.
Veelgestelde vragen over de hydrometer
Vul een maatglas met wort of jongbier en laat de hydrometer daarin vrij drijven. Hoe verder de hydrometer zakt, hoe lager de dichtheid van de vloeistof.
De hydrometer zal op basis van de dichtheid blijven drijven. Op het punt dat de meter het bier raakt is een getal af te lezen. Dit is de waarde die we nodig hebben. Lees de hydrometer op ooghoogte af waar het vloeistofoppervlak de schaal raakt. Let daarbij op de meniscus en controleer of de temperatuur overeenkomt met de ijktemperatuur van de hydrometer.
Op basis van het SG zijn we onder andere in staat om het alcoholpercentage te berekenen. Daarnaast kunnen we het verloop van de vergisting bijhouden.
Dan is de vergisting waarschijnlijk voltooid. Als je meerdere dagen dezelfde meting krijgt, is het bier meestal uitgegist. Dit is het moment om te bottelen of verder te lageren.
Ja, een hydrometer is herbruikbaar zolang je hem zorgvuldig behandelt. Spoel hem na elk gebruik af met warm water en droog voorzichtig af. Bewaar hem in het bijgeleverde kokertje om breuk te voorkomen.
Geef een reactie