Het soortelijk gewicht is een term die veel wordt gebruikt bij het brouwen van bier. Maar wat is het eigenlijk precies en wat kun je er allemaal mee?
In het kort
- Het soortelijk gewicht (SG) is de dichtheid van je wort (ongegist bier) of bier, bepaald door de hoeveelheid opgeloste suikers.
- Je meet het SG sowieso twee keer: het begin-SG vóór de gisting en het eind-SG na de gisting.
- Door het verschil tussen het begin-SG en het eind-SG te berekenen, kun je een goede schatting maken van het uiteindelijke alcoholpercentage van je bier.
- Je meet het SG meestal met een hydrometer (een soort dobber) of een refractometer (een optisch meetinstrument).
- Tussentijdse metingen geven je inzicht in het brouw- en gistingsproces en helpen je te bepalen of het brouwen goed is verlopen.
Wat is het soortelijk gewicht van bier?
Met het soortelijk gewicht (afgekort: SG) vergelijken we de dichtheid van wort of bier met de dichtheid van water. Water heeft bijvoorbeeld een SG van 1.000. Omdat wort opgeloste suikers bevat, ligt het soortelijk gewicht daarvan meestal hoger. Een wort met een SG van 1.050 is ongeveer 1,05 keer zo dicht als water. Tijdens de vergisting daalt het SG doordat gist suikers omzet in onder andere alcohol en koolzuur.
Wanneer meet je het soortelijk gewicht?
Er zijn bij het brouwen van bier drie momenten waarop je het soortelijk gewicht meet. Zo bepaal je het SG tijdens het brouwen zelf als controle. Je krijgt daarmee inzicht in hoeveel opgeloste suikers er tijdens het maischen in je wort terecht zijn gekomen. Daarmee weet je bijvoorbeeld of je op de juiste koers bent met het brouwrecept.
Het tweede moment is het bepalen van het begin-SG na het koken en afkoelen van het wort, maar vóór het toevoegen van de gist. Het derde en laatste moment is om het eind-SG te bepalen als de vergisting klaar is.
Om te bepalen of de vergisting klaar is voer je wel meerdere metingen uit om te kijken of het soortelijk gewicht stabiel is. Is dit het geval dan is de vergisting mogelijk al klaar.
Wat betekenen begin-SG en eind-SG?
Het begin-SG is het gemeten soortelijk gewicht voordat de vergisting is begonnen. Je meet deze waarde in principe na het koken van je wort. Als de vergisting voltooid is meet je het eind-SG.
Je kunt dus beginnen met een begin-SG van 1.060 en eindigen met een eind-SG van 1.012. Het verschil tussen deze waardes ontstaat doordat de suikers tijdens de vergisting zijn omgezet. Op basis van beide waarden kun je het alcoholpercentage berekenen.
Hoe meet je het soortelijk gewicht bij bier?
Het bepalen van het soortelijk gewicht bij het brouwen van bier wordt over het algemeen gedaan met een hydrometer. Het is ook mogelijk om dit te doen met een refractometer.
Hydrometer
De hydrometer is een soort van dobber. Deze dobber zal in een maatglas met het wort en later ook het uiteindelijke bier worden geplaatst. Op basis van het soortelijk gewicht zal deze hoger of lager gaan drijven.
Refractometer
Een refractometer is een optisch meetinstrument waarmee je met slechts enkele druppels wort een meting kunt uitvoeren. Het instrument meet hoe sterk het licht door de vloeistof wordt gebroken. Die waarde wordt meestal weergegeven in Brix en kan worden omgerekend naar SG.
Het is goed om te weten dat alcohol de meting na het begin van de vergisting beïnvloedt en daarom moet je de gemeten waarde corrigeren.

De dichtheid wordt tegen een brekingsindex voor een specifieke vloeistof gelegd om een gehalte bepaling te maken. Afhankelijk van het type meter kan deze bepaling een waarde SG zijn, maar ook plato of brix zijn mogelijk.
Wat kun je met het soortelijk gewicht van bier?
Een van de voornaamste toepassingen van een begin en eind-SG is het bepalen van het alcoholpercentage. Andere redenen om het SG te bepalen zijn inzicht krijgen in het verloop van de vergisting of juist om te kijken of het maischen wel goed verloopt.
Soms wordt een verwacht begin-SG vermeld in een brouwrecept. Door het meten van een begin-SG krijg je inzicht in hoe goed (of slecht) je hebt gemaischt. Door het gemeten begin-SG te vergelijken met de verwachte waarde krijg je bovendien inzicht in je brouwzaalrendement.
Bijstellen van het soortelijk gewicht
Aan de hand van het soortelijk gewicht tijdens het brouwen heb je inzicht en weet je of je het SG eventueel moet bijstellen. Dit bijstellen doe je het beste voor de vergisting. Als de gemeten waarde lager uitvalt dan je vooraf had gepland, dan kun je wat extra suiker toevoegen bij het koken om zo het soortelijk gewicht op te hogen. Is de waarde juist hoger, dan kun je het wort wat verdunnen met water.
Veelgestelde vragen over het soortelijk gewicht
Het soortelijk gewicht geeft aan hoe dicht het wort is ten opzichte van water. Het meet de hoeveelheid opgeloste suikers in het wort vóór en na de vergisting. Deze waarde helpt brouwers het alcoholpercentage en de vergistingsgraad te bepalen.
Je meet het met een hydrometer of refractometer. Belangrijke meetmomenten zijn vóór de vergisting voor het begin-SG en aan het einde van de vergisting voor het eind-SG. Op basis van beide metingen kun je berekenen hoeveel suikers zijn omgezet in alcohol.
Veel bieren beginnen ergens rond 1.040-1.060 en eindigen rond 1.008-1.015, maar dit verschilt sterk per bierstijl en gist.
SG (soortelijk gewicht) en graden Plato meten beide het suikergehalte, maar op een andere schaal. SG is een relatieve dichtheid, terwijl Plato een percentage opgeloste stoffen aangeeft. Beide worden gebruikt in recepten en brouwsoftware.
Het helpt je om het verloop van de vergisting te volgen en het uiteindelijke alcoholpercentage te berekenen. Zo weet je of de vergisting is voltooid en of het bier stabiel is. Ook kun je afwijkingen vroegtijdig opsporen.

Geef een reactie