De kroon op je brouwdag is toch wel dat geslaagde biertje. Om te weten of het brouwen van het recept echt goed is gelukt wil je zeker ook wel het weten hoeveel alcohol er in het biertje zit. Maar hoe kun je nu zelf het alcoholpercentage berekenen?
Wil je zelf thuis het alcoholpercentage van jouw brouwsel bereken? Zorg er dan altijd voor dat je het voor en na de vergisting het soortelijk gewicht bepaald. Op basis van deze waarde kun je namelijk met een formule het alcoholpercentage berekenen.
In het kort
- Drie Stappen Formule: Je berekent het alcoholpercentage (ABV) van je zelfgebrouwen bier in drie stappen: meet het Begin SG, meet het Eind SG, en pas de formule toe.
- De meting van de dichtheid gebeurt met het Soortelijk Gewicht (SG). Het Begin SG meet je vóór de gisting (na het koken) en het Eind SG meet je wanneer de gisting is voltooid.
- De indicatie voor het alcoholpercentage (ABV) wordt berekend met de volgende formule. Hierbij gebruik je de SG-waardes als hele getallen (bijvoorbeeld 1065 voor 1.065):
alcoholpercentage≈((Begin SG–Eind SG)×131,25) - Als je suiker toevoegt voor hergisting op de fles, tel je vaak een extra 0,4% op bij het berekende percentage.
- Je gebruikt een hydrometer of een refractometer voor de metingen. Houd er rekening mee dat de refractometer minder nauwkeurig is wanneer het wort al alcohol bevat (tijdens de gisting).
Bereken nu zelf het alcoholpercentage
Met deze eenvoudige tool bereken je simpel het alcoholpercentage van je bier. Enjoy!
Wat betekenen promillage, ABV en ABW?
Drie termen die je regelmatig tegenkomt als het over alcohol gaat, zijn promillage, ABV en ABW. Het alcoholpercentage dat je bij bier berekent, is meestal het ABV (Alcohol by Volume).
- Promillage (‰): Het promillage geeft aan hoeveel alcohol zich in je bloed bevindt. 1‰ betekent 1 gram alcohol per liter bloed.
- ABV (Alcohol by Volume): Dit is het alcoholpercentage in een drank op basis van volume. Een bier met 5% ABV bestaat dus voor 5% uit pure alcohol. Dit is de standaardmaat waarop brouwers het alcoholgehalte vermelden.
- ABW (Alcohol by Weight): Dit percentage geeft aan hoeveel gewicht van de drank uit alcohol bestaat. Omdat alcohol lichter is dan water, ligt ABW altijd lager dan ABV. Een bier van 5% ABV komt ongeveer overeen met 4% ABW.
ADVERTENTIE
Het alcoholpercentage geeft een verwachting
Het alcoholpercentage is eigenlijk op elk bieretiket wel terug te vinden. Over het algemeen ligt het percentage tussen de 5 en 10%. Dankzij het getal weet je vaak prima wat je kan verwachten van een biertje als je deze gaat drinken. Overigens is het percentage meestal ook een parameter in de definitie van een bierstijl. Niemand verwacht snel een tripel met 2% in alcohol en daarnaast is een Session IPA van 8% ook vreemd.
Ga je brouwen met een recept dat je hebt ingevoerd in brouwsoftware, dan hoef je eigenlijk niet eens moeite te doen om zelf het alcoholpercentage te bereken. Een programma als brewfather doet dat wel namelijk al voor je. Natuurlijk moet je wel een begin SG en een eind SG opgeven, maar dat is het eigenlijk dan wel.
Wat heb je nodig om het alcoholpercentage te bereken?
Niets is vervelender dan gissen naar je eindresultaat. Om je alcoholpercentage exact te berekenen, heb je een betrouwbare hydrometer of een refractometer nodig. Met een refractometer heb je zelfs maar een paar druppels vloeistof nodig om de voortgang van je vergisting te checken.
We hebben voor de berekening een meting van de dichtheid nodig vóór vergisting en een meting hiervan na de vergisting. De dichtheid wordt gemeten als zijnde soortelijke gewicht ook wel afgekort als SG. De begin waarde oftewel het begin SG bepalen we na het koken, eigenlijk voordat we de gist gaan toevoegen. Hoe hoger het aantal suikers in je wort, hoe hoger deze SG-waarde zal zijn.
We laten de gist vervolgens zijn werk doen en na een tijdje zal deze inactief worden. De suikers raken namelijk op en dus er is voor de gist niets meer over om om te zetten. We kunnen nu het eind SG gaan bepalen. De dichtheid zal nu lager zijn, want er zijn minder suikers.
Hoe meet je nu het SG?
We kunnen deze dichtheid overigens bepalen met een hydrometer of refractometer. Een hydrometer is een dobber dat je toevoegt aan ‘maatbeker’ met daarin een sample wort. De hoogte van de dobber bepaalt vervolgens de SG-waarde.
Het gebruik van een refractometer is tijdens het brouwen zelf wat makkelijker, want je hebt minder wort nodig. Met een paar druppels zie je de waarde in SG. De kosten van een goede refractometer liggen met zo’n kleine 30 tot 40 euro best wel wat hoger dan die van een hydrometer.
Nadeel van een refractometer is dat deze minder nauwkeurig is als het wort alcohol bevat en die ontstaan dus tijdens de vergisting. Overigens zijn er formules om de onnauwkeurige waarde om te rekenen naar wat het wel moet zijn.
Hoe bereken je het alcoholpercentage?
Zoals de titel al aangeeft zijn er eigenlijk slechts drie stappen te nemen om het alcoholpercentage te berekenen. En om eerlijk te zijn heb ik de eerste twee stappen al een klein beetje weggegeven. We hebben een startpunt en een eindpunt nodig. Beiden uitgangspunten gebruiken we vervolgens om er een formule op los te laten.
Disclaimer: Overigens geeft het berekenen van het alcoholpercentage slechts een indicatie. Het is namelijk geen exacte wetenschap, maar huis,- en tuin scheikunde.
Laag alcoholpercentage vs hoog stamwortgehalte?
Het is mogelijk dat je bier laag is in alcohol, maar wel een hoog stamwortgehalte heeft. Dit lijkt misschien vreemd, maar het stamwortgehalte geeft slechts het percentage in suikers aan en het wordt gemeten voor de vergisting. Nu kan het wort prima bestaan uit veel onvergistbare suikers.
Stap 1: Begin SG bepalen
Als je klaar bent met het koken van je wort, dan is het een goed moment om je begin SG te bepalen. Schrijf deze waarde op. Bijvoorbeeld in je logboek of in brewfather.
Stap 2: Eind SG bepalen
Als de vergisting klaar is en je gaat bottelen, dan neem je nog wat van het in bier veranderde wort. De waarde die je dan meet is het eind SG.
Stap 3: Het alcoholpercentage berekenen
We hebben een begin SG en een eind SG. Hier laten we nu een formule op los. Het berekenen van het alcoholpercentage geeft je overigens slechts een indicatie.
Formule:
alcoholpercentage ≈ ( ( begin SG – eind SG ) * 131,25 )
Als je eventuele hergisting op de fles wilt berekenen, tel dan 0,4% op bij het alcoholpercentage. In de meeste gevallen wil je dit ook gewoon doen, want we pasteuriseren het bier namelijk niet. Door de toevoeging van suiker kun je dus prima uitgaan van hergisting op de fles.
ADVERTENTIE
De formule in de praktijk
Om de formule tot leven te brengen. Ik heb een bier gebrouwen en heb aan het begin een SG waarde van 1,065 gemeten. Na vergisting stond mijn hydrometer op 1,019. De berekening wordt dan als volgt:
Resultaat:
alcoholpercentage ≈ ( ( 1,065 – 1,019 ) * 131,25 ) = 6,04%
Ik heb nu dus simpel berekent hoeveel alcohol mijn zelfgebrouwen drank bevat. Ga ik nog hergisten op fles dan kom ik dus uit op zo’n 6,44%.
Enkele veelgestelde vragen of het alcoholpercentage
Het kan je natuurlijk overkomen dat je bent vergeten om het begin SG te bepalen. In dat geval wordt het erg lastig om het alcoholpercentage nog te berekenen.
Dat kan zeker. In dat geval is je brouwzaalrendement hoger of lager dan waar het recept van uit is gegaan. Hierdoor zal je eindigen met een zwaarder of juist lichter biertje.
In de formule wordt 131,25 gebruikt, maar waar komt dat ‘magische’ getal vandaan? Dit getal is de som van een aantal factoren. Oorspronkelijk moeten we het verschil tussen het begin en eind SG vermenigvuldigen met: 1,05 * 100 / 0,80.
Hierbij staat de 1,05 voor het aantal gram gemaakte ethanol dat per gram koolstofdioxide vrijkomt tijdens de vergisting. De 0,8 staat voor de geschatte dichtheid van ethanol. Deze 0,8 is nodig om het alcohol naar gewicht (ABW) om te rekenen naar alcohol per volume (ABV). De 100 zorgt ervoor dat er een percentage uitkomt.
De som van 1,05 * 100 / 0,8 is 131,25 en dat is het getal dat we in de uiteindelijke formule gebruiken.
De bovenstaande formule geeft slechts een indicatie. Het gaat hier dus echt om amateur scheikunde. Wil je echt precies gaan meten, dan kun je geavanceerde apparatuur aanschaffen.
Het bedrijf Anton Paar heeft bijvoorbeeld de Easydens. Hiermee bepaal je met enkele druppels het alcoholpercentage. De investering van zo’n 400 euro staat overigens in sterk contrast met die van een hydrometer / refractometer.
Geef een reactie