Als je een recept gaat brouwen dan ga je meestal wel uit van een (mogelijk) te behalen SG. Helaas kan het gebeuren dat de uiteindelijk waarde afwijkt en dan moet je het soortelijk gewicht gaan bijstellen.
Het soortelijk gewicht dat je uiteindelijk behaalt met het brouwen kan soms afwijken van wat je vooraf hebt gepland. Vaak gaat het om enkele puntjes en dat hoeft op zich geen ramp te zijn. Is het verschil echter erg groot dan wil je mogelijk wat actie ondernemen om het soortelijk gewicht te corrigeren.
In het kort
- Je kunt het soortelijk gewicht (SG) van je wort aanpassen als de gemeten waarde afwijkt van de verwachte waarde in je recept.
- Is je SG te laag, voeg dan kristalsuiker toe. Ongeveer 2,5 gram suiker per liter verhoogt het SG met één punt.
- Is je SG te hoog, voeg dan water toe. Ongeveer 20 tot 25 ml water per liter verlaagt het SG met één punt.
- Het beste moment om het SG bij te stellen is na het koken, voordat je de gist toevoegt voor de vergisting.
- Houd je brouwresultaten bij in een logboek om de oorzaak van afwijkingen in je SG te achterhalen en je rendement te verbeteren.
ADVERTENTIE
Uitgaan van het potentiële rendement
Meestal brouwen we aan de hand van een bepaald brouwzaalrendement. Dit is het rendement van suikers dat we potentieel uit de mout kunnen halen. Ligt het rendement hoog, dan heb je minder mout nodig en als het lager ligt is er meer mout nodig om hetzelfde resultaat te bereiken.
Als hobbybrouwer kunnen we ons helemaal vastpinnen aan het mogelijke resultaat en tijdens alles stappen van het brouwproces gaan corrigeren. We kunnen het ook losjes benaderen. De keus is dus aan jou, de brouwer.
Hoe kun je het soortelijk gewicht sturen?
Tijdens het maischen kunnen we meten wat het ‘pre-boil’ SG ongeveer gaat worden. Als het maischen bijna voltooid is kunnen we ook besluiten om iets langer door te gaan, bijvoorbeeld van 60 naar 90 minuten. Dit werkt alleen als de zetmeelomzetting nog niet voltooid is. Het is dus geen oplossing als je lage rendement komt door slechts schroten of onvoldoende spoelen.
Als het SG echter te hoog komt te liggen, dan kun je juist besluiten om het maischen af te breken en door te gaan naar het spoelen. En zelfs het spoelen zou je eventueel kunnen overslaan.
Wanneer het volume na het maischen en spoelen te hoog komt te liggen, kan het soortelijk gewicht juist weer lager uitvallen. In plaats van de 20 liter met een waarde van 1,060 heb je 25 liter van 1,048. Is dit het geval, dan kun je of koken met een hogere intensiteit of juist langer koken (90 minuten ipv 60). Let wel op dat je de hop dan iets later toevoegt.
Het soortelijk gewicht kunnen we op twee manieren bijstellen:
- Verhogen met suiker
- Verlagen met water
Het SG verhogen met suiker
Als het SG te laag is, dan kun je ervoor kiezen om (kristal) suiker toe te voegen. Omdat kristal suiker geen smaak en kleur afgeeft is dit een goede manier om het SG te verhogen. Wil je 1 punt in SG stijgen, dan heb je ongeveer 2,5 gram suiker per liter wort nodig.
Dit getal lijkt wat laag. Maar op een batch van 15 liter zal er dus 37,5 gram suiker nodig zijn om slechts 1 punt te stijgen. Waarschijnlijk is 1 punt verschil geen reden om meteen suiker toe te gaan voegen. Bij grotere verschillen is het wel het overwegen waard. Willen we bijvoorbeeld 20 punten stijgen, dan hebben we al 750 gram suiker nodig.
Het SG verlagen met water
Als het soortelijk gewicht te hoog is, dan kun je deze verlagen door water toe te voegen. De hoeveelheid water die je moet toevoegen, hangt af van het huidige volume en het verschil tussen het gemeten en gewenste soortelijk gewicht.
Je kunt hiervoor de volgende formule gebruiken:
Extra water = huidig volume × ((huidige SG-punten / gewenste SG-punten) – 1)
Stel dat je 15 liter wort hebt met een SG van 1,055, maar je wilt uitkomen op 1,045. Dan wordt de berekening:
15 × ((55 / 45) - 1) = 3,33 liter water
Dit is een praktische benadering. Voeg het water bij voorkeur geleidelijk toe, meng goed en meet opnieuw voordat je verder corrigeert. Houd daarbij rekening met de juiste meettemperatuur van je hydrometer.
Aandachtspunt bij het bijstellen van het soortelijk gewicht
Zorg er altijd voor dat je na iedere aanpassing het SG opnieuw meet. Zorg ervoor dat het wort goed vermengd is met het water of de suiker die je hebt toegevoegd. Daarmee voorkom je dat je te veel suiker, moutextract of water toevoegt.
Als je het SG meet, doe dit dan bij de kalibratietemperatuur van je hydrometer, doorgaans 20 °C. Bij een afwijkende temperatuur kun je de meting corrigeren als dat nodig.
Wanneer het soortelijk gewicht bijstellen?
Je kunt het soortelijk gewicht gaan corrigeren na het koken, vlak voor de vergisting gaat plaatsvinden. Als het uiteindelijk SG te laag is, dan kun je suiker (bijvoorbeeld kristalsuiker) of moutextract toevoegen om dit op de gewenste waarde te krijgen. En als het SG te hoog ligt, dan voeg je water toe.
Je kunt de suiker oplossen in heet water en vervolgens toevoegen als het koken van het wort is voltooid. Het kan overigens ook iets eerder, bijvoorbeeld de laatste 5 minuten van het koken. Zodat het goed kan oplossen in het wort.
Ga je het wort verdunnen met water dan kun je dit ook tijdens het koken toevoegen. Het alternatief is om het water vooraf te koken, vervolgens af te koelen en uiteindelijk aan het afgekoelde wort toe te voegen.
Een alternatief is suiker na een aantal dagen toevoegen als de vergisting wat rustiger wordt. De suikers in het wort zijn dan grotendeels opgegeten door het gist en het toevoegen van suiker geeft een extra boost en zal de gistcellen nog aan het werk zetten. Er is echter wel een kans op infectie.
Is het corrigeren echt nodig?
In mijn ogen is het niet perse nodig. Meestal praten we over een heel klein verschil. Het is vooral een kwestie van bepalen wat je rendement is, zodat je vervolgens beter op recepten kunt participeren. Daarmee voorkom je ook dat het vaker gaat gebeuren.
Als het te verwachten SG bijvoorbeeld 1,060 is en je hebt een uiteindelijk SG van 1,055, dan is het niet noodzakelijk om het soortelijk gewicht te gaan bijstellen. Echter soms is het verschil zo groot dat je wel moet gaan corrigeren. Dat is helemaal geen probleem.
Het corrigeren kan wel een effect hebben op het bier. Deze kan namelijk droger worden als er meer suiker wordt toegevoegd. Je kunt dus als alternatief moutextract gebruiken om daarmee het moutkarakter en de body te behouden. Het toevoegen van water om het SG te verlagen kan echter leiden tot een wat dunner bier. Hier moet je dus rekening mee houden.
Dus als je aan het brouwen bent en je meet een soortelijk gewicht dat afwijkt van de verwachtte te behalen waarde, dan is het zaak om te kijken hoe groot het verschil is. Vervolgens moet je zelf gaan bepalen welk verschil je acceptabel vindt.
Moutextract of suiker?
Je kunt het SG verhogen door kristalsuiker of moutextract toe te voegen. Omdat kristalsuiker volledig vergist, kan het bier droger worden. Bij het gebruik van moutextract blijven het moutkarakter en de body beter behouden. Dit komt doordat een deel van de suikers in moutextract niet-vergistbaar is.
Heb je een grote hoeveelheid SG-punten te corrigeren, dan is het vaak beter om moutextract te gebruiken. Bij een grote hoeveelheid kristalsuiker lever je namelijk flink in op de body en krijg je mogelijk een wat ‘heet’ en te alcoholisch bier.
Op zoek naar de mogelijke oorzaak
Het soortelijk gewicht bijstellen is in principe geen enkel probleem. Het kan nu eenmaal voorkomen. Daarom is het vooral van belang dat je een logboek bijhoudt gedurende het brouwen. Op deze manier kun je eventuele oorzaken terugvinden.
Als het SG consequent blijft afwijken van de waarde die wordt verwacht, dan kan het zijn dat je brouwzaalrendement hoger of juist lager ligt. Het is dan belangrijk om de recepten af te stemmen op jouw rendement.
Als je rendement schommelt, dan kan het bijvoorbeeld zijn dat je te veel of te weinig water gebruikt. Verschillen kunnen ook worden veroorzaakt door het gebruik van afwijkende mouten.
Een voorbeeld uit eigen ervaring
Een tijd geleden was ik een tripel aan het brouwen. Aan het einde van het koken ben ik het SG gaan meten. Deze lag dus veel lager dan eigenlijk zou moeten. Mijn rendement lag op 55% in plaats van de 75% procent waar het recept mee berekend was.
Ik heb uiteindelijk wat kristalsuiker toegevoegd aan het wort. Deze heb ik eerst gekookt in heet water en vervolgens (redelijk) afgekoeld toegevoegd aan het wort. Het voordeel van kristalsuiker is dat dit het SG verhoogt, maar verder geen invloed heeft op de uiteindelijke kleur van het bier.
Een mogelijke oorzaak was dat ik veel meer water heb gebruikt, dan eigenlijk nodig was. Ik was bezig met een batch voor 10 liter en ik ben geëindigd met ruim 15 liter. Dat is dus niet goed. Uiteindelijk was dit voor mij de aanleiding om de volgende rekenhulp te maken
SG corrigeren: wat moet ik doen?
Veelgestelde vragen over het corrigeren van het soortelijk gewicht
Soms wijkt het gemeten SG af van wat je in je recept had gepland. Dit kan komen door efficiëntieverlies of verdamping. Door het bij te stellen, kun je alsnog het gewenste alcoholpercentage behalen.
Je kunt extra suiker, moutextract of geconcentreerd wort toevoegen. Dit verhoogt het suikergehalte en daarmee het SG. Voeg dit wel pas toe na meten en berekenen, zodat je niet overcompenseert.
Je kunt verdunnen met gekookt, afgekoeld water om het SG te verlagen. Dit verlaagt ook het potentiële alcoholpercentage. Meet opnieuw na het verdunnen om te controleren of je binnen het gewenste bereik zit.
Het makkelijkste moment om het SG te corrigeren is vóór de vergisting. Tijdens de vergisting kun je eventueel nog opgeloste suiker toevoegen, bijvoorbeeld bij zware bieren. Werk daarbij hygiënisch en voorkom zuurstofinslag. Verdunnen met water doe je bij voorkeur vóór de vergisting.
Ja, toevoegingen zoals suiker kunnen het mondgevoel en de body van het bier beïnvloeden. Moutextract behoudt meer volheid dan gewone suiker. Kleine aanpassingen hebben meestal geen grote smaakimpact, maar bij veel bijsturen wel.

Geef een reactie