IBU staat voor International Bitterness Units en is een maat voor de hoeveelheid bitterstoffen uit hop in bier. Eén IBU komt ongeveer overeen met 1 milligram iso-alfazuur per liter bier. Hoe hoger de IBU, hoe meer hopbitterheid het bier bevat. Toch betekent een hogere IBU niet automatisch dat een bier ook bitterder smaakt.
In het kort
- IBU staat voor International Bitterness Units (of EBU, European Bitterness Units). Het is een internationale standaard die de hopbitterheid van bier aangeeft.
- 1 IBU staat gelijk aan 1 milligram iso-alfazuur per liter bier. Een hogere IBU betekent dat er meer hopbitterheid aanwezig is, maar zegt niet precies hoe bitter het bier smaakt.
- De bitterheid komt voornamelijk van de alfazuren in hop. Hoe hoger het alfazuurpercentage van de gebruikte hop en hoe langer de hop wordt meegekookt, hoe bitterder het bier wordt.
- De daadwerkelijke bitterheid die je proeft, wordt ook beïnvloed door andere factoren, zoals de gebruikte mouten (geroosterde mouten kunnen een bier met een lage IBU toch bitterder doen lijken) en het waterprofiel.
- Je kunt als thuisbrouwers de bitterheid in balans brengen door te spelen met de selectie van hopsoorten, de kooktijd en het aanpassen van het brouwwater.
Wat maakt het bier bitter?
De bitterheid wordt over het algemeen afgegeven door de gebruikte hop. Zo zijn er verschillende soorten hop waaronder bitterhoppen, maar ook aromahoppen en dubbeldoelhoppen. Het alfazuurpercentage bij een bitterhop ligt wat hoger dan dat bij een aromahop. Een bitterhop geeft door dat hogere percentage dus iets meer bitterheid aan het bier.
Brouw je met een hop met een hoger alfazuurpercentage, dan kan deze bij dezelfde hoeveelheid en kooktijd meer bitterheid aan het bier afgeven dan een hop met een lager percentage.
Verder speelt ook het moment van de hoptoevoeging een grote rol. De kooktijd van de hop heeft dus een grote invloed op hoe bitter het bier kan worden. Het gaat daarbij vooral om de tijdsduur waarin de hop wordt gekookt. Hoe langer dit is, hoe bitterder het uiteindelijke bier wordt. Tijdens het koken worden de alfazuren namelijk geïsomeriseerd tot iso-alfazuren en dat zorgt weer voor de bitterheid van bier.
Wat betekent IBU bij bier?
De afkorting IBU staat voor International Bitterness Units. Tijdens het koken worden de alfazuren uit hop omgezet in iso-alfazuren. Deze iso-alfazuren zijn voor een belangrijk deel verantwoordelijk voor de bitterheid van bier. Eén IBU komt grofweg overeen met 1 milligram iso-alfazuur per liter bier.
Het is verder een internationale standaard om de hopbitterheid van een bier aan te geven. Hop heeft namelijk een bepaalde hoeveelheid alfazuren en dit percentage bepaalt de uiteindelijke bitterheid van het bier.
Naast IBU is er ook de EBU. Deze staat voor European Bitterness Units. In de praktijk liggen EBU en IBU zeer dicht bij elkaar en worden ze vaak als vergelijkbare waarden gebruikt.
| IBU | Voorbeeld bierstijl |
|---|---|
| 5-15 | weizen / lichte lager |
| 15-30 | pils / blond |
| 30-45 | pale ale / tripel |
| 40-70 | IPA |
| 60-100 | Double IPA / Imperial Stout |
Waarom smaakt een bier met meer IBU niet altijd bitterder?
Het is goed om te beseffen dat IBU de hoeveelheid bitterstoffen meet. Dit betekent dus niet dat het precies aangeeft hoe bitter je bier uiteindelijk smaakt. Zo kunnen twee bieren met dezelfde IBU heel anders overkomen. Vaak zijn het de restsuikers in het bier die de bitterheidsbeleving kunnen verlagen. Een voller en zoeter bier kan dus veel IBU hebben zonder daarbij extreem bitter te smaken.
Verder speelt ook de moutigheid van het bier een rol. Zo kunnen karamelachtige, broodachtige en geroosterde moutsmaken de bitterheid meer in balans brengen. Daarnaast is ook de zwaarte van het bier belangrijk. 40 IBU in een licht bier van bijvoorbeeld 1.040 SG kan nadrukkelijker naar voren komen dan 40 IBU in een zwaar bier van 1.080 SG. Als brouwer kun je daarom kijken naar de BU:GU-ratio. Dit is de verhouding tussen IBU en de zwaarte van het wort. Een bier van 40 IBU en een OG van 1.050 heeft bijvoorbeeld een BU:GU van 0,80.
Kijken we verder, dan hebben body en mondgevoel invloed op hoe je bitterheid ervaart. Zo kan een vol en zacht bier de gemeten bitterheid minder scherp laten overkomen dan een droog en dun bier. Ook hoparoma en hopbitterheid zijn niet hetzelfde. Een bier kan bijvoorbeeld enorm hoppig ruiken en smaken door late hopgiften of drooghop, terwijl het toch een relatief zachte bitterheid heeft. Er zit dus een verschil tussen de gemeten bitterheid en de ervaren bitterheid.
Ten slotte kun je als brouwer met waterbehandeling invloed uitoefenen op de bitterheidsbeleving. Een hoger sulfaatgehalte kan de hopbitterheid droger en nadrukkelijker laten overkomen. Ga je aan de slag met chloride, dan kun je juist meer het accent leggen op de volheid van je bier.
Hoppig is niet hetzelfde als bitter
Soms hoor je wel eens: dit bier is goed hoppig. Dat komt dan waarschijnlijk door de gebruikte hoppen. Een sterk hoppig bier kan juist veel aroma hebben en relatief weinig ervaren bitterheid. Zo kun je smaken van tropisch fruit, citrus of juist weer aardse smaken waarnemen en daarbij dus weinig bitterheid ervaren.
Hop draagt naast bitterheid en aroma ook bij aan de houdbaarheid van bier. Verder geeft het dus in bepaalde mate bitterheid aan het bier en dus aroma’s die fruitig van aard kunnen zijn.
Bitterheid van hop uit de tuin
Ga je een bier brouwen met hop uit de eigen tuin? Dan kan het misschien wel lastig zijn om te weten hoe bitter deze hop is. Online is wel het een en ander te vinden over de verschillende hopsoorten. Dus als je weet wat voor soort je hebt, dan kun je de range gebruiken om bij benadering de bitterheid te bepalen.
Het alternatief is om zelf een hopthee te trekken. Door te proeven ervaar je met een beetje geluk hoe bitter de hop kan zijn als je ermee gaat brouwen. Ook deze methode is niet erg precies. Het is vooral op basis van je gevoel. Maar weet dat het een manier kan zijn in ieder geval om een indruk te krijgen.
Het balanceren van bier bitterheid in thuisbrouwen
Als thuisbrouwers streven we natuurlijk naar een evenwicht in bitterheid in onze bieren. Dat is natuurlijk ook iets wat vrij essentieel is voor de smaak. Gelukkig zijn er wel wat technieken en tips die je helpen bij het aanpassen en het balanceren van de bitterheid in jouw bier bij het brouwen.
Zo kan het behandelen van het brouwwater al helpen om balans te brengen. Daarnaast kan het gebruik van verschillende hopsoorten en is het aanpassen van de kooktijd een prima methode om de bitterheid van het uiteindelijke bier te beïnvloeden.
Wil je als thuisbrouwer meer IBU? Dan kun je onder andere meer hop gebruiken, een hop met een hoger alfazuurpercentage kiezen of de bitterhop langer meekoken. Hoeveel bitterheid uiteindelijk in het bier terechtkomt, kun je berekenen met formules zoals Tinseth of Rager. Brouwsoftware doet deze berekening automatisch.
Veelgestelde vragen over IBU en bitterheid in bier
IBU staat voor International Bitterness Units en geeft de bitterheid van bier aan. Hoe hoger het getal, hoe meer hopbitterheid het bier bevat. Dat betekent niet automatisch dat het bier ook bitterder smaakt. De IBU-waarde is vooral afhankelijk van de gebruikte hop en de kooktijd.
Een standaard pils bevat meestal tussen de 15 en 30 IBU. Dat zorgt voor een lichte, verfrissende bitterheid. Het is daarmee veel minder bitter dan bijvoorbeeld een IPA.
De meeste mensen ervaren bier vanaf zo’n 35 IBU als duidelijk bitter. Toch speelt ook de balans met zoetheid, alcohol en mout een rol. Een hoog IBU-bier kan alsnog rond smaken als het genoeg body heeft.
Ja, thuisbrouwers kunnen IBU berekenen op basis van het alfazuurgehalte van de hop, de hoeveelheid hop en de kooktijd. Brouwsoftware zoals Brewfather doet dit automatisch. Zo kun je de bitterheid nauwkeurig sturen.
Sommige bierstijlen zoals West Coast IPA of Double IPA zijn bewust extra bitter gebrouwen. Ze gebruiken veel hop en lange kooktijden om hoge IBU-waardes te bereiken. Dit past bij het smaakprofiel van liefhebbers van uitgesproken bitterheid.
Geef een reactie