Spoelwater, hoeveel heb je nu nodig?

Het spoelwater vangt eventuele verliezen van water op.

Als je gaat brouwen, dan zul je merken dat er verliezen optreden. Een klein deel zal bijvoorbeeld verdampen. Deze verliezen vangen we op door middel van het spoelwater.

In de meeste brouwrecepten staat aangegeven voor hoeveel liter bier het recept bedoeld is. Dit kan bijvoorbeeld 20 liter zijn. Het is dan niet vanzelfsprekend om te beginnen met 20 liter water.

Tijdens het brouwen zal namelijk een deel van het water verdampen, achterblijven in de mout na het maischen of samen met andere vaste deeltjes achterblijven in de pan na het koken.

Om tot een bepaald eindvolume te komen zullen we deze verliezen moeten opvangen. Dit doen we tijdens het spoelen door middel van het spoelwater.

Hoeveel spoelwater is er nodig?

Per kilo gebruikte mout zal er ongeveer 75% van het gewicht in liter water verloren gaan. Dit komt doordat de mout water gaat opnemen.

Daarnaast zullen vaste deeltjes tijdens het koken naar de bodem zaken, deze deeltjes zullen ook vocht opnemen. Ook de gebruikte hop zal water opnemen. Dit sediment blijft dus achter op de bodem in de ketel. Het verlies hiervan is ongeveer 5%.

De meeste lastige factor is de verdampingssnelheid. Deze is namelijk per brouwinstallatie verschillend. Over het algemeen ligt dit percentage ongeveer tussen de 25 en de 30% .

Hoeveel water verdampt mijn ketel?

Een goede manier om te kijken wat de verdampingssnelheid is van een brouwketel is door een uur lang een bepaalde hoeveelheid water op hetzelfde vermogen te koken.

Door het volume aan zowel het begin als het einde te meten kun je bepalen hoeveel er verdampt. Op basis hiervan kun een percentage uitrekenen.

Stel dat je begint met 10 liter en je houdt uiteindelijk 8 liter over dan is je verdampingspercentage 20%.

Rekenvoorbeeld van spoelwater

Als we willen weten hoeveel spoelwater er nodig is om 20 liter bier te brouwen met een moutstorting van 4 kilo, dan moeten we dus kijken naar de verliezen.

De verliezen die we hebben zijn:

  • 3 liter blijft achter in de mout
  • 1 liter blijft achter op de bodem van de ketel
  • 6 liter zal verdampen

Om 20 liter bier te brouwen hebben we dus 30 liter brouwwater nodig. We kunnen dan beginnen te maischen met 18 liter water en vervolgens spoelen met 12 liter spoelwater. Bij het koken beginnen we dan met 27 liter water.

De gebruikte beslagdikte

In het hierboven genoemde voorbeeld ban ik uitgegaan van 4,5 liter water per kilo mout. Dit is namelijk de beslagdikte die ik over het algemeen probeer te hanteren. Deze ligt tussen de 4 tot 4,5 liter water per gebruikte kilo mout.

Verliezen beperken

Allereerst: verliezen heb je natuurlijk altijd wel. Deze verliezen kun je dus beter accepteren en opvangen door meer water te gebruiken.

Een drietal tips/ervaringen die ik kan geven door mijn ervaringen met de Arsegan Easybrew ketel.

1. Verdamping bij het maischen

Dit is vooral een probleem als je echt de volumes van te voren hebt afgemeten. Door het weglaten van het deksel tijdens het maischen kan een deel van het water verloren gaan door condens.

Normaal komt deze condens tegen het deksel terecht en komt zo weer terug in de ketel. Door de deksel zoveel mogelijk op de pan te houden voorkom je dus eventuele verliezen door verdamping tijdens het maischen zelf.

Dit probleem heeft helaas twee kanten. Want met een ketel waarbij je veel moet roeren, omdat het rendement anders best wel tegenvalt, kan het best een gedoe zijn om met een deksel te rommelen.

Natuurlijk kun je het verlies accepteren en gewoon spoelen tot een bepaald beginvolume. Dit werkt sowieso veel beter dan alles vooraf af te meten. Als je dus 5 liter spoelwater hebt berekent, dan kun je ook gewoon 7 liter klaar zetten.

2. Koken op lager vermogen

We willen natuurlijk op een bepaald eindvolume komen. Daardoor ben je geneigd om op vol vermogen te koken. Hoe heftiger de kook hoe beter zou je zeggen. Allereerst heb je risico dat bezonken eiwitten en andere vaste deeltjes gaan verbranden als het vermogen al te hoog ligt.

Ik heb daarom gemerkt om op een lager vermogen te koken. Het vermogen van mijn ketel ligt op de 2200 watt en dit lijkt prima te werken.

3. Een verschil van 2 liter opvangen

Uit eigen ervaring heb ik gezien dat ik altijd een verschil heb van twee liter tussen wat er in de ketel zit en wat er uiteindelijk in het vat gaat. In het vat zit namelijk altijd 2 liter minder, dan wat de ketel aangeeft.

De mogelijke oorzaak die ik kan bedenken is dat een warme vloeistof minder compact is dan een afgekoelde vloeistof.

Ik wil dit verschil de volgende keer opvang door twee liter extra water te gebruiken bij het spoelen.


Mijn naam is Andy, ik woon in Gennep, Limburg en ik ben een groot liefhebber van speciaalbier. Saison, Porter en IPA zijn mijn favoriete biersoorten. Naast liefhebber ben ik ook enthousiast hobbybrouwer.


Geef een antwoord